Хорматлы ватандашлар, тэзеликде, Орсъет билен Украинанын арасында туташан газ давасына, туркмен ресмилеринин хамана хич зат болмадык ялы, сесини чыкарман кеседен гарап отурмагы, Ныязовын хокуметинин довлет бэхбидинден угур алян дэл-де, дине оз шахсы бэхбидинден угур алян сатлык хокуметдигини, ене бир гезек субут этди.
Хер-ки задын оз гозбашы я-да башлангыжы бар, шонун учин-де гелин, сохбетимизин башыны Туркменистанын Довлет Гарашсызлыгына эе болан йылындан бэри туркмен газынын дашары юртлара хайсы нырхдан сатыланлыгындан башлалын.
Эгер-де мен ялнышмаян болсам,онда 1992-нжи йылда бир мун кубметр туркмен газынын бахасы 36 американ доллар дийлип кесгитленипди. 2005-нжи йылда болса шол нырх 44 американ долларына етирилипди. Йоне шол ужыпсыз нырх хем Туркменистана долы валюта горнушинде хич хачанам толенмэнди. Кэбир довлет газын нырхынын 25% -ни, кэбири болса 50 %-ни, дурли харытлар билен хасаплашып гелди.Йоне шол харытлар Туркменистана, оз хакыкы, ондурижилик бахасындан уч-дорт эссе гыммат нырхдан сатылды.
Нетиже-де, туркмен газнасынын бу бартер-харыт совдасында, газананындан чекен йитгиси орэн коп болды. Бейле урдумшалык совданын хозурини туркмен тарапында С.Ныязов, бейлеки тарапда-да, туркмен газы экспорт эдилен довлетлерин чиновниклери, заводдыр фабриклерин эелери гордулер.
Бу «совдадан» туркмен халкына кор копуклигем пейда болмады.
Инди гелин, туркмен газыны 44 доллардан сатын алян Орсъет билен Украина, газ меселесинде нэме билен мешгулланяр, шона сын салалын.
Орсьет дашары базара, ягны Европа юртларына чыкарян, ягны экспорт эдйэн газынын хер бир мун кубметрини 230 доллардан сатяр.
Сайтлар-да ерлешдирилен маглуматлара горэ Украина, дашардан, ягны Туркменистандан 44 доллардан ве Орсъетден 50 доллардан сатын алян газынын дине бэшден бир болегини оз ичерки харажатлары учин улланяр. Галан дорт болегини я-да 80% газы, гоншы Европа довлетлерине 230 доллардан сатяр.
Орсьетин нэме учин 17 миллиард кубметр газы Украина 50 доллардан сатып геленлиги бизе душнукли, себэп Орсъедин Европа акдырян газынын турбасы Украинанын устунден гечйэр.
Бэр-де, Европа-да газын нырхынын 230 доллардыгындан хабарлы Ныязовын,туркмен халкынын байлыгыны йылларбойы арзан нырхдан шагладып геленлиги бизе орэн душнуксиз. Бэр-де довлет бэхбидем ёк, халкын бэхбидем. Дине Ныязовын шахсы бэхбиди бар.
Инди, хабар берлишине горэ, туркмен газынын нырхы устумиздэки йылын январь айындан башлап 65 американ долларына ченли галдырыланмыш.
Мен озум-э, бейле совданын арассалыгына-да, кесилен нырхын ачыклыгына-да асла ынанамок. Нэме учин? Гелин фактлара йузленелин.
Шу гуне ченли Туркменистандан Орсъете ченли акдырылан бир мун кубметр газын турба харажаты, хер бир йуз километр учин бир доллар докуз цент(1.09). Башгача айтсак, Туркменистанын серхединден чыкан хер бир мун кубометр газа Орсъеде етйэнчэ эдилйэн турба харажаты 43 американ долларына барабар.
Туркмен газына тэзеликде кесилен нырх болса 65 доллар. Диймек 65+43=108 боляр.
Эгер-де Орсъет, Туркменистандан гелйэн газын турба харажатыны тэзе нырхдан,ягны Украина билен баглашан нырхындан, бир доллар алтмыш центден (1,6) хасапласа,онда туркмен газынын хер бир кубометри Орсъеде 65+70=135 доллардан душйэр.
Орсъет болса оз гезегинде, туркмен газыны Украина 95 доллардан сатжаклыгыны 4-нжи январда тутуш дунйэ эшгэр эдип Украина билен шертнама баглашды.
Инди озуниз ойланып горун, озунизе гымматы 108 яда 135 доллардан душйэн газы башга бир довлете 95 доллардан сатармысыныз? Ёк сатмарсыныз, диймек бу совда орэн гумуртик боляр. Бу ерде менин пикиримче Туркменистандан акдырылян газын мукдары хакыкатда, кагыз йузунде горкезилен 40 миллиард кубметрден хас агдык, артык болмалы. Бейле «совда» башга-ча душунмек мумкин дэл.
Эгер-де, Туркменистанда ондурилйэн газын хакыкы мочберини Ныязовдан башга адамын анык билмейэнлигини ве газ боюнча эхли маглуматларын халкдан яшырын сакланянлыгыны гоз онуне тутсак, онда бу чаклама хакыката хас габат гелйэр.
Орсъет билен Украинанын арасында дорэн газа давасы ене-де бир ажы хакыкатын, Туркменистанын, Орсъете хэли-хэзире ченли долы гарашлыдыгынын устуни, гос-горнетин ачып горкезди. Биз Гарашсыз довлет дийип, агзында аш гатыклаян диктатор, нэме себэпден бу ики довлетин онунде мерт дуруп Туркменистанын ыкдысады бэхбидини горамады?
Нэме себэпден бир айлап кошгунде гомулип,сесини чыкарман ятды?
Нэме учин, эгер-де, газын базар нырхы 230 доллар болса, онда 115 доллардан бэрде сизин хич биринизе туркмен газы ёк дийип,чурт-кесик гурлемэге гайрат тапмады?
«Туркмен газы онларча йыллап Орсъеде мугт акдырылды. Шонун учин-де бу газ турбанын хакыкы эеси инди, биз,туркменлер болмалы» диени учин, вице-премьер Ата Чарыевы,Москванын горкезмеси эсасында везипесинден махрум эден диктаторын,оз хожайынларынын онунде хэзирки гуне ченли яллаклап йоренлиги, ене бир гезек хеммэ аян болды.
5.01.06.Швеция.
|
