Хорматлы ватандашлар, билшимиз ялы бирнэче ай мундан овал, Орсъет билен Украинанын арасында дорэн газ совдасынын женжели, хэли – хэзирем довам эдип гелйэр.
Ядынызда болса, диктатор Ныязовын, 22-23-нжи январда, эхли кошк эмелдарлары билен билеликде Москва-да, ики-уч гунлэп гош басып ятмагы, шол давалы газын хысырдысы билен багланшыклыды. Бэр-де эсасан дава, газын нырхы я-да мукдары билен дэл-де, газдан гелмели уммасыз пулун, кимин жубусине нэче мукдар-да душжеги билен гос- гони багланшыклы.
Орта-да, туркмен, рус, украин халкларынын енсесинден эдилйэн газ совдасынын миллиардларча доллары ятыр. Ёгса, оз кошгуни ярым гун терк этмэге ховатырланян диктаторын пейвагтына, ики гунлэп Москва-да, илчиханан отагында гош басып ятмажагы хеммэ-де душнукли.
«Ак товук дур сачар,-оз айбын ози ачар» дийлени. Орсъет билен Украинанын арасында дорэн газ давасы бизе, бу совда-дан асла бихабар туркменлере, халкын енсесинден эдилип гелнен миллиардларча долларлык урдумшалыкларын устуни ачып берди. Эгер-де бу дава болмадык ягдайында, онда, газ совдасындакы урдумшалыкларын жикме-жиги бизе асла мэлим болмазды. Шонун учун-де эхли газ давагэрлерине,эсасанда Украинанын бирек-бирегини газ огрулыгында гунэкэрлейэн ресмилерине ве сыясатчыларына, туйс йурекден оз миннетдарлыгымызы билдирйэрис.
Гелин инди, келебин ужуны тапмак учин сохбети 1992-нжи йылдан, ягны СССР-ин дарган йылындан башлалын. Анык, ресми маглуматлара горэ Туркменистанда шол довур, хер йылда 87 миллиард кубметр газ ондурилйэрди ве Орсъете акдырылярды.
СССР-ин дарган доври, Москва билен газ совдасынын ылалашыгыны илкинжи болуп ёла гоян ве нырх кесишен, Туркменистанын ресми довлет ёлбашчысы, вице-премьер Ата Чарыевды..
Ата Чарыевын шол довур Орсъетин онунде гоян шертлери ине шулардан ыбарат:
- 1991-нжи йылда акдырылан газ учин,Орсъет Туркменистана 1 миллиард американ долларыны нагт пул хасабында толемели;
- 1992-нжи йылда акдырылан газ учин болса,1 миллиард 300 миллион доллары нагт пул хасабында толемели;
- онларча йыллап Туркменистандан мугт акдырылан газын овезини долмак учин, Орсьет оз территориясынын устунден гечйэн газ турбаны, Туркменистанын эечилигине бермели.
Орсьет тарапы Ата Чарыевын пул талапларыны долы бержай этди ве 2 миллиард 300 миллион доллар Туркменистанын газнасына гелип душди. Овал не оз довлет банкы, не-де дашары юрт валютасы болан Туркменистан учин, бу пуллар дийсен уммасыз байлыкды.
Болды, болды... « Гызыл горсе, Хыдыр азар» дийлени болды. Довлете ве халка хызмат этмели бу уммасыз долларлар, чагалыгыны етимликде, яшлыгыны зарлыкда ве хорлукда, галан омруни болса ачгозлукдир,ичигаралык ве горупликде гечирен Ныязовын, ики гарагы билен бир хатарда, ики дунъесини-де гомди.
Москвадан кэйинч алан диктатор, гоз ачып юмасы доврун ичинде Ата Чарыеви везипесинден бошадып, Эйрана илчи, хакыкатдан болса юрдун дашына, сургуне угратды. Гележекки огрулыкларына пэсгел бермез ялы диктатор, Премьер-министр Хан Ахмедовам везипесинден бошадып, Туркийэ сургун этди. Ата Чарыевын газ бабатында алып баран ишлерини болса диктатор, оз хемшериси ве шэрикдеши В.Г.Отчерцова табшырды.
Отчерцов болса оз гезегинде туркмен газынын ыкбалыны Москванын ве Ныязовын оз ара ислеглерине горэ беллэн нырхындан 1996-нжы йыла ченли, чепе сага пайлап гелен пыяда. Сонра, Ныязовын оруси ве харам ишдэси хас отуган доври, оз вепадар нокери В.Г.Отчерцов учин, йоруте «Итера» газ концернини ачып берди.
«Итеранын» усти билен нэче миллард газ акдырылды ве ондан нэче миллиард доллар Ныязовын ве Отчерцовын жубусине душди? - бизе аян дэл. Йоне шол йылларбойы сатылып гелнен уммасыз газдан, не туркмен газнасына, не-де туркмен сачагына еке долларын душмедиги, бу гун хеммэ аян, ажы хакыкат.
Эгер-де, Ныязов, шол довур Ата Чарыеви везипесинден четлешдирмэнлигинде, онда бу гун газ турба учин Туркменистанын Орсъеде толейэн йузлерче миллион доллары, халкымызын ве довлетимизин пейдасына долы улланып боларды. Гелин инди шу ерде, Ныязовын ене-де бир яланыны йузе чыкаралын.
Ядынызда болса, 1993-нжи йылдан башлап туркмен ресмилери Туркменистанда газ чыкарылышынын орэн пес дережэ гачанлыгы барада ялан маглуматлар яйрадып башладылар. Бу Ныязовын халкын енсесинден эдйэн газ огрулыгынын устуни япмак максады билен, йоруте гурналан алдав-оюндан башга хич зат дэл.
Эгер-де 1991-нжи йылда 87 миллиард кубметр газ чыкарылан болса, онда нэме себэпден бу сан 1993-нжи йылда, хич бир себэпсиз, бирден-кэ ики эсседенем коп ашак гачяр? Нэме, шол гечен ики йылда Туркменистанда ер титрэп, газ скважиналар ере гомулдими, я-да бол-элин газ ятакларын бирден-кэ газы гутардымы?
Ёк, бу затларын хич бириси-де ёк. Хэзирки гун Туркменистанын Орсъете 30 миллиард, Украина 41 миллиард, Эйрана 12 миллиард, жеми 83 миллиард сатян газы, ве юрдун ичерки харажатлары учин улланян газы, 1991-нжи йылда чыкарылан газа долы габат гелйэр.
Эмма 1993-2000- нжи йыллар аралыгында туркмен ресмилеринин дашары юртлара сатдым диен газынын умумы мукдары орта хасапдан хер йылда 50-55 милларддан анры геченок. Бу санларын арасындакы тапавут, я-да чыкарылан газ, хайсы довлете ве хайсы нырхдан сатылып, уммасыз гирдежилер нирэ, кимин кисесине гонукдирилди диен сораг, оз-озунден йузе чыкяр.
Гелин инди, Украин метбугатына сын салып горелин. Шу гунки ве онки Украин Парламент векиллеринин, ягны Раданын аглаба копчулигини, газ совдасындан уммасыз байлык топлан, тэзе «украин байлары» дийип, украин метбугаты ачык язяр. Эгерде Украин Радасына гечирилен дорт сайлавы ве депутат санавыны гоз онуне тутсак, онда дине Украинанын парламент векиллеринден песинден 700-800 адам орта хасапдан туркмен газынын хасабына миллионер болуп билипдирлер. Эгер-де, Украинанын бейлеки пудакларындакы, Туркменистана газ хасаплашыгынын овезине уградан ислендик харытларынын хакыкы нырхыны Туркменистана 5-6 эссе артдырып сатан адамларын топлан байлыгыны хем гоз онуне тутсак, онда туркмен газынын ве туркмен халкынын хасабына миллионларча доллар топлан украиналыларын саны бир мун адамдан аркайын гечйэр.
Бу дине Украина билен багланшыклы урдумшалыклар. Орсъетде, Эрменистанда, Гуржистанда, Молдавия-да, гор-бак, нэче мун адам туркмен газынын хасабына уммасыз байлык топлады, биз муны чак хем эдип билжек дэл. Бу дине газ совдасы билен багланшыклы урдумшалыклар. Булардан башга Туркменистанын небити, пагтасы, ерасты ве ерусти байлыкларынын товерегинде эдилйэн урдумшалыклары гоз онуне тутсак,онда нэме себэпден халкымызын хор-хомсы дурмушда яшамага межбур эдиленлигине долы гоз
етирйэрсин. 1992-нжи йылда. « мен юртда 200 саны бай доретжек» диййэн диктатор, белки-де гечен йылларын довамында 20 мун бай хем дореден болса-да, доредендир. Йоне ол байларын хич бирисинин Туркменистана-да, туркменлере-де хич бир дегишли я-да дахыллы ери ёк.
Европа-да газ нырхынын 200 доллардан пес болмадык доврунде, диктатор Ныязовын туркмен газынын бир мун кубметрини, дурли йылларда хакыкатданам 32, 36, 42, 46, 50 ве 60 доллардан сатанлыгына ким ынанар? Я-да, тэ юрт гарашсызлыга чыкянча, хер йылда 87 миллиард кубметр газ чыкарып отуран скважиналарын чыкарыжылык гуйжунин бирденкэ 50-60 процент ашак гачмагынын себэплерини душундирмэге диктаторда нэме делил бар?
Диктаторда хич бир делил ёк, болубам билмез, себэп бэрде дине Орсьет ве Украин ресмилери билен диллешип, туркмен халкынын енсесинден эдилен эгирт улы мукдардакы огурлыклар ятыр.
Йоне ирде гичде адалатын хем вагты гелер,шонда диктатор Ныязовдан ве онун товерегинден, эден бейлеки женаятлары билен бир хатарда, газ совдасында эден урдумшалыклары учин хем берк хасабат соралар. Ол вагт хем инди узакда дэл.
|
